Jaki nurt psychoterapii wybrać i czy trzeba to wiedzieć przed wizytą
Przegląd głównych nurtów psychoterapii prostym językiem. Jak pracują, dla kogo bywają dobre i dlaczego wybór osoby waży więcej niż nazwa podejścia.
9 min czytania
Nie musisz wybierać nurtu przed pierwszą wizytą. Główne nurty to psychoanalityczny, poznawczo-behawioralny, systemowy i humanistyczny. Różnią się tym, skąd według nich biorą się trudności i jak się z nimi pracuje. Badania pokazują, że dobrze prowadzone terapie w uznanych nurtach dają podobne efekty, a wiele zależy od relacji z terapeutą.
Kto zaczyna szukać psychoterapeuty, szybko trafia na nazwy nurtów, takie jak psychoanalityczny, poznawczo-behawioralny, systemowy, humanistyczny czy integracyjny. Każdy gabinet opisuje swój, a każdy opis brzmi rozsądnie. Łatwo wtedy utknąć na pytaniu, który jest najlepszy, zanim w ogóle dojdzie do pierwszej rozmowy.
Pracuję w nurcie psychoanalitycznym, więc nie jestem tu bezstronna. Postaram się jednak opisać inne podejścia tak, jak opisaliby je ich przedstawiciele, i uczciwie powiedzieć, kiedy mogą być lepszym wyborem niż to, co proponuję ja.
Czym właściwie jest nurt
Nurt to sposób myślenia o tym, skąd biorą się trudności psychiczne i co pomaga je zmienić. Z tego wynika wszystko inne, czyli jak wygląda sesja, co robi terapeuta, czy są zadania między spotkaniami i jak długo trwa praca.
Terapeuta pracujący w danym nurcie przeszedł zwykle kilkuletnie szkolenie całościowe w tym podejściu, a jego praca jest superwizowana przez bardziej doświadczonych kolegów. Nurt nie jest więc etykietą z opisu na stronie, tylko sposobem pracy, którego ktoś uczył się przez kilka lat.
Nurt psychoanalityczny
Wyrasta z psychoanalizy, zapoczątkowanej przez Zygmunta Freuda i rozwijanej przez kolejne pokolenia analityków. Jego podstawowe założenie brzmi tak, że objaw ma znaczenie. Lęk, smutek, powtarzające się rozczarowania w związkach czy dolegliwości bez medycznej przyczyny coś wyrażają, często coś, czego nie jesteśmy świadomi. Wiele z tego ma korzenie we wcześniejszych doświadczeniach i powtarza się w obecnych relacjach.
Na sesji mówisz o tym, co przychodzi Ci do głowy, bez planu i bez listy tematów. Terapeuta mniej mówi, uważnie słucha i pomaga zauważyć powiązania, które wcześniej były niewidoczne. Ważnym narzędziem pracy jest sama relacja z terapeutą, bo w niej z czasem pokazuje się to, co dzieje się w innych relacjach. Nie ma ćwiczeń ani zadań domowych.
Psychoterapia psychoanalityczna to zwykle jedno lub dwa spotkania w tygodniu, po 50 minut, twarzą w twarz. Nie ma z góry ustalonej liczby sesji. W wielu zestawieniach nurt ten opisuje się szerzej jako psychodynamiczny. Więcej o tym, jak wygląda ta praca, piszę w tekście o tym, na czym polega psychoterapia psychoanalityczna, a o tym, jak prowadzę ją w swoim gabinecie, na stronie psychoterapii psychoanalitycznej.
Bywa dobrym wyborem, gdy te same trudności wracają w różnych formach, gdy powtarzają się podobne historie w relacjach, gdy czujesz, że coś w Twoim życiu nie działa, choć trudno powiedzieć co, albo gdy chcesz nie tylko poczuć ulgę, ale też zrozumieć, skąd się to bierze.
Nurt poznawczo-behawioralny
W skrócie nazywany CBT. Zakłada, że na nasze samopoczucie duży wpływ mają sposoby myślenia i zachowania, które się utrwaliły, i że można je zmieniać. Uwaga skupia się głównie na tym, co dzieje się teraz. Jakie myśli pojawiają się w trudnej sytuacji, co wtedy robisz i jak to podtrzymuje problem.
Sesje mają określoną strukturę, a terapeuta jest aktywny. Wyjaśnia, proponuje ćwiczenia i zadania między spotkaniami, na przykład zapisywanie myśli albo stopniowe mierzenie się z sytuacjami, których się unikasz. Terapia często ma z góry określoną liczbę spotkań. Do tego nurtu należą też nowsze podejścia, takie jak terapia schematów czy terapia akceptacji i zaangażowania.
Bywa dobrym wyborem, gdy trudność jest wyraźnie zarysowana, na przykład konkretna fobia, ataki paniki albo natręctwa, i gdy zależy Ci na narzędziach do radzenia sobie tu i teraz. Terapia poznawczo-behawioralna ma najwięcej badań, dlatego w wielu wytycznych leczenia, na przykład zaburzeń lękowych, jest wymieniana jako pierwsza.
Nurt systemowy
Patrzy na człowieka jako na część większej całości, na przykład rodziny, związku czy grupy. Trudności jednej osoby rozumie jako coś, co dzieje się między ludźmi, a nie tylko w jednej głowie. Dlatego terapeuci systemowi często pracują z całą rodziną albo z parą, choć prowadzą też terapię indywidualną.
Bywa dobrym wyborem, gdy trudności dotyczą przede wszystkim relacji w rodzinie albo w związku i gdy wszyscy zainteresowani są gotowi przyjść na spotkania. Często proponuje się go rodzinom z dziećmi i nastolatkami. Ja nie prowadzę terapii par ani rodzin, więc gdy problem dotyczy głównie związku, warto poszukać terapeuty par.
Nurt humanistyczny i egzystencjalny
To rodzina podejść, do której należą między innymi terapia Gestalt, terapia skoncentrowana na osobie i terapia egzystencjalna. Łączy je nacisk na bieżące doświadczenie, na to, co czujesz tu i teraz, oraz na rozwój, wybory i poczucie sensu. Terapeuta jest przede wszystkim empatycznym i autentycznym towarzyszem, a mniej ekspertem od tego, co trzeba zmienić.
Bywa dobrym wyborem, gdy chodzi o kryzys sensu, ważne życiowe decyzje, poczucie oderwania od własnych uczuć albo potrzebę lepszego kontaktu ze sobą.
Psychoterapia integracyjna
Łączy elementy różnych nurtów w jedną spójną całość. Dobrze prowadzona terapia integracyjna wymaga pełnego szkolenia, a nie tylko luźnego korzystania z technik z różnych podejść. Jeśli ktoś opisuje swoją pracę jako integracyjną, warto zapytać, gdzie się szkolił i co to oznacza w praktyce.
Jak rozpoznać nurt w opisie terapeuty
Nie każdy gabinet pisze nazwę nurtu wprost. Czasem trzeba ją wyczytać z opisu, a pomagają w tym słowa, które się w nim powtarzają:
nieświadomość, relacja terapeutyczna, przeniesienie, wczesne doświadczenia, powtarzające się wzorce zwykle oznaczają nurt psychoanalityczny,
myśli automatyczne, przekonania, techniki, ćwiczenia, zadania domowe, plan terapii zwykle oznaczają nurt poznawczo-behawioralny,
rodzina jako system, wzorce rodzinne, praca z parą lub całą rodziną zwykle oznaczają nurt systemowy,
tu i teraz, kontakt ze sobą, doświadczanie, Gestalt zwykle oznaczają nurt humanistyczny.
Drugą wskazówką jest miejsce szkolenia. Szkoły psychoterapii są zwykle związane z jednym nurtem, więc informacja, gdzie ktoś się szkolił, dużo mówi o tym, jak pracuje. Jeśli opis jest ogólny, możesz po prostu zapytać przy pierwszym kontakcie. Rzetelny terapeuta odpowie na to bez problemu.
Porównanie nurtu psychoanalitycznego i poznawczo-behawioralnego
Te dwa nurty najczęściej się ze sobą porównuje, bo różnią się najbardziej. Najważniejsze różnice porządkuje tabela poniżej.
| Kwestia | Psychoanalityczny | Poznawczo-behawioralny |
|---|---|---|
| W centrum uwagi | znaczenie objawu, to, co nieuświadomione i powtarzające się | obecne myśli, przekonania i zachowania |
| Główne pytanie | skąd to się bierze i po co wraca | co podtrzymuje problem i jak to zmienić |
| Przebieg sesji | swobodna rozmowa, bez planu | ustalony plan spotkania |
| Rola terapeuty | słucha, pomaga rozumieć, mniej mówi | aktywnie prowadzi, wyjaśnia, proponuje ćwiczenia |
| Zadania między sesjami | nie ma | zwykle są |
| Rytm | raz lub dwa razy w tygodniu | zwykle raz w tygodniu |
| Długość | bez z góry ustalonego końca | często określona liczba spotkań |
| Bywa dobrym wyborem | gdy trudności wracają w różnych formach, gdy chodzi o relacje i o zrozumienie siebie | gdy chodzi o konkretny objaw, na przykład fobię, ataki paniki albo natręctwa |
To uproszczenie. W praktyce terapeuci obu nurtów zwracają uwagę na relację, a terapia psychoanalityczna też przynosi ulgę w objawach. Tabela pokazuje raczej, gdzie leży główny nacisk.
Co mówią badania
Pytanie, która terapia jest najskuteczniejsza, badacze zadają od dziesięcioleci. Najczęstsza odpowiedź jest mniej ekscytująca, niż można by chcieć, bo dobrze prowadzone terapie w uznanych nurtach dają zwykle podobne efekty. Przegląd badań opublikowany w 2017 roku w „American Journal of Psychiatry” porównał terapię psychodynamiczną z innymi metodami o potwierdzonej skuteczności i nie znalazł między nimi różnic (Steinert i współpracownicy, 2017).
Inna analiza, opublikowana w 2010 roku w „American Psychologist”, pokazała, że efekty terapii psychodynamicznej nie tylko utrzymują się po jej zakończeniu, ale często rosną (Shedler, 2010). Z kolei terapia poznawczo-behawioralna ma najwięcej badań przy konkretnych zaburzeniach, zwłaszcza lękowych.
Jedno powtarza się we wszystkich nurtach. Jakość relacji z terapeutą wiąże się z efektami terapii. Dlatego wybór osoby, z którą dobrze Ci się rozmawia, waży co najmniej tyle samo co wybór podejścia.
Jak wybrać nurt dla siebie
Zamiast pytać, który nurt jest najlepszy, lepiej zapytać, czego Ty szukasz. Kilka pytań, które mogą pomóc:
Czy chodzi o jeden konkretny objaw, czy o coś, co wraca w różnych formach? Konkretny objaw częściej prowadzi do terapii poznawczo-behawioralnej, powracające trudności do psychoanalitycznej.
Czy szukasz przede wszystkim narzędzi, czy zrozumienia? Jedno nie wyklucza drugiego, ale nurty rozkładają akcenty inaczej.
Czy wolisz, żeby terapeuta prowadził rozmowę, czy żeby zostawił Ci przestrzeń? Dla jednych struktura jest oparciem, dla innych ograniczeniem.
Czy trudność dotyczy głównie Ciebie, czy całej rodziny albo związku? W drugim przypadku warto rozważyć terapię systemową albo terapię par.
Ile masz czasu i przestrzeni na regularne spotkania? O tym, od czego zależy długość terapii, piszę w tekście o tym, ile trwa psychoterapia.
Nie musisz odpowiadać na te pytania sama albo sam. Po to są spotkania konsultacyjne, żeby razem z terapeutą zobaczyć, z czym przychodzisz i czy dane podejście do tego pasuje.
Nurt a terapia nastolatka
Przy młodzieży pytanie o nurt wygląda trochę inaczej. Terapeuci systemowi często proponują spotkania z całą rodziną, bo trudności nastolatka widzą jako część tego, co dzieje się w domu. W pracy psychoanalitycznej z młodzieżą nastolatek ma własną, regularną terapię, a rodzice spotykają się z terapeutą osobno i rzadziej, żeby młody człowiek miał przestrzeń tylko dla siebie.
Obie drogi mogą być dobre. Dużo zależy od wieku, od tego, z czym przychodzi nastolatek, i od tego, czy sam chce rozmawiać. W moim gabinecie pracuję z młodzieżą w tym samym nurcie co z dorosłymi, a więcej o tym piszę na stronie psychoterapii młodzieży.
Czego nie robić przy wyborze
Nie wybieraj po samej nazwie. Nazwa nurtu mówi, jak ktoś się szkolił, ale nie mówi, czy będzie Ci się z nim dobrze pracowało.
Nie traktuj internetowych testów jak wyroczni. Quiz „jaki nurt jest dla Ciebie” może pomóc się zorientować, ale nie zastąpi rozmowy z kimś, kto zobaczy Twoją sytuację.
Nie zmieniaj nurtu po dwóch trudnych sesjach. W każdej terapii przychodzą momenty, w których jest ciężej. Czasem to znak, że praca dotknęła czegoś ważnego, a nie że podejście jest złe. Warto o tym powiedzieć terapeucie.
Sprawdź kwalifikacje niezależnie od nurtu. Ukończone albo trwające szkolenie psychoterapeutyczne i superwizja są ważniejsze niż nazwa podejścia. Więcej o tym, na co patrzeć, piszę w tekście o tym, jak wybrać psychoterapeutę.
Czy można zmienić nurt w trakcie
Tak. Zdarza się, że po kilku miesiącach ktoś czuje, że potrzebuje czegoś innego, więcej struktury albo przeciwnie, więcej przestrzeni. Zdarza się też, że po terapii nastawionej na konkretny objaw przychodzi potrzeba głębszego zrozumienia, skąd ten objaw się brał.
Najlepiej zacząć od rozmowy z obecnym terapeutą. Czasem okazuje się, że niezadowolenie dotyczy czegoś, co można zmienić w tej samej terapii. A jeśli decyzja o zmianie zapada, dobre zakończenie pracy, z czasem na podsumowanie, ułatwia start u kolejnej osoby.
Kiedy poszukać innego nurtu niż mój
Uczciwie trzeba powiedzieć, że praca psychoanalityczna nie jest odpowiedzią na wszystko. Jeśli potrzebujesz szybkiej, ustrukturyzowanej pomocy przy jednym wyraźnym objawie, na przykład przy konkretnej fobii albo natręctwach, sensowniejsza może być terapia poznawczo-behawioralna. Jeśli trudność dotyczy przede wszystkim związku, dobrym adresem będzie terapeuta par. Przy uzależnieniu potrzebna jest terapia uzależnień, a przy bardzo nasilonych objawach także opieka psychiatry.
Jeśli na konsultacji zobaczę, że inne podejście lepiej odpowie na to, z czym przychodzisz, powiem Ci o tym wprost i podpowiem, gdzie szukać.
Najważniejsze w skrócie
Główne nurty psychoterapii to psychoanalityczny, poznawczo-behawioralny, systemowy i humanistyczny. Różnią się tym, skąd według nich biorą się trudności, jak wygląda sesja i jak długo trwa praca.
Dobrze prowadzone terapie w uznanych nurtach dają w badaniach podobne efekty, a we wszystkich liczy się relacja z terapeutą. Nie musisz wybierać nurtu przed pierwszą wizytą. Ważniejsze jest, żeby trafić do osoby z rzetelnym szkoleniem i sprawdzić na pierwszych spotkaniach, czy dobrze Ci się z nią pracuje.
Co dalej
Jeśli czujesz, że praca psychoanalityczna może być dla Ciebie, albo po prostu chcesz porozmawiać o tym, jakie podejście będzie dobre w Twojej sytuacji, możesz umówić konsultację. Pierwsze spotkania służą właśnie temu, żeby to razem sprawdzić, i nie zobowiązują do dalszej terapii. Więcej o nich przeczytasz na stronie konsultacji psychologicznej.
O autorce
O autorce
Agnieszka Rybicka-Bulska
psycholog, psychoterapeutka psychoanalityczna
Od wielu lat towarzyszę osobom dorosłym i młodzieży w zaburzeniach nastroju, lękowych, kryzysach życiowych i trudnościach psychosomatycznych. Pracuję w nurcie psychoanalitycznym, w gabinecie na warszawskim Targówku, tuż przy stacji metra Trocka.
- Psychoterapeutka psychoanalityczna
- Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego i SWPS
- Członkini Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego
- Członkini Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej
- Regularna superwizja
Najczęstsze pytania
Nie ma jednego najlepszego. Dobrze prowadzone terapie w uznanych nurtach dają w badaniach podobne efekty. Liczy się dopasowanie podejścia do tego, z czym przychodzisz, i relacja z konkretnym terapeutą.
Psychoanalityczna szuka źródeł trudności, także tych nieuświadomionych, i pracuje przez swobodną rozmowę i relację z terapeutą. Poznawczo-behawioralna skupia się na obecnych myślach i zachowaniach, ma bardziej określoną strukturę i często obejmuje ćwiczenia między sesjami.
Nie. Wystarczy umówić się na konsultację. Na pierwszych spotkaniach można wspólnie ocenić, czy dane podejście do Ciebie pasuje, a jeśli nie, dostać wskazówkę, gdzie szukać dalej.
To bliskie podejścia, które wyrastają z tego samego korzenia. Nazwy „psychodynamiczna” używa się często szerzej, dla różnych form pracy wywodzących się z psychoanalizy. W moim gabinecie pracuję w nurcie psychoanalitycznym.
Terapia poznawczo-behawioralna często ma z góry określoną liczbę spotkań. Terapia psychoanalityczna nie ma odgórnego końca, a jej długość ustala się wspólnie, w zależności od tego, z czym przychodzisz i co się zmienia.